An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge
Bosca cuardaigh an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge a leabú ar do shuíomh idirlín féin
Ceisteanna Coitianta

Conas is féidir focal Béarla a chuardach?

  • Cuir isteach an focal sa Bhosca Cuardaigh ar aon leathanach ar an suíomh agus cliceáil ar an gcnaipe cuardaigh:

    (De rogha air sin, is féidir an cnaipe ‘Enter’ nó ‘Return’ a bhrú, nó a chomhionann, más gléas móibíleach atá in úsáid agat)

  • Má bhíonn an liosta anuas le feiceáil agus tú á chlóscríobh, is féidir leat an ceannfhocal atá uait a roghnú uaidh sin:

Conas is féidir focal Gaeilge a chuardach?

Féach thíos an físeán treorach agus an cur síos ar an bhfeidhm nua.


Is féidir anois focal nó frása a chuardach in ábhar Gaeilge an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge agus gach amas den rud a chuardaíonn tú a fheiceáil má tá sé le fáil san Fhoclóir. Cuirtear ar a súile do na húsáideoirí, ámh, nach bhfuil an cuardach Gaeilge chomh hiontaofa ná chomh héifeachtach leis an gcuardach Béarla san Fhoclóir, ar roinnt cúiseanna:


  • Focail agus bríonna ar lár

    Ní foclóir Gaeilge-Béarla ach foclóir Béarla-Gaeilge é an Foclóir Nua Béarla-Gaeilge, agus ní fhaightear focail Ghaeilge nó bríonna d'fhocail Ghaeilge san Fhoclóir ach nuair a éilíonn ábhar Béarla an fhoclóra iad.

    Mar shampla, má chuardaítear an focal 'fadhb' i bhFoclóir Uí Dhónaill tá cúig cinn de phríomhchialla ag gabháil leis; san Fhoclóir Nua níl ach ceann amháin luaite:


  • Ord randamach na mbríonna Gaeilge:

    má lorgaítear focal Gaeilge san fhoclóir, is de réir ord aibítre na gceannfhocal Béarla a thugtar na torthaí cuardaigh, agus is minic nach í an bhrí is coitianta sa Ghaeilge a fheictear ar dtús, m.sh. má chuardaítear 'seomra':


  • Béarla nó Gaeilge?

    Má lorgaítear focal Gaeilge, nó foirm d'fhocal Gaeilge, atá ar aon litriú le focal Béarla, faightear rogha cé acu Béarla nó Gaeilge atá á lorg, m.sh.:

    Má chuardaítear ‘bean’, ar focal é i mBéarla agus i nGaeilge araon, tugtar rogha don úsáideoir idir an cuardach Béarla agus an cuardach Gaeilge:

    Is féidir cliceáil ar an rogha ‘GA>EN’ chun cuardach a dhéanamh ar ‘bean’ sa Ghaeilge seachas sa Bhéarla:


  • Innéacs agus Neasfhocail:

    Má lorgaítear focal Gaeilge, ní thugtar innéacs neasfhocal ná ceannfhocal Gaeilge mar threoir; arís, is foclóir Béarla-Gaeilge é seo agus is air sin atá na hinnéacsanna bunaithe.

    Mar an gcéanna, má bhíonn botún litrithe sa chuardach, is rogha sa Bhéarla a thaispeántar; mar shampla, má chuardaítear ‘mor’ ní fios an ‘mór’ sa Ghaeilge a bhí i gceist, nó ‘more’ nó ‘moor’ sa Bhéarla.

    De bharr gur foclóir Béarla-Gaeilge é seo, is iad na roghanna sa Bhéarla amháin a thaispeántar i gcónaí. Chomh maith leis sin, tá an cuardach Gaeilge fada-íogair, i.e. má chuardaítear ‘briste’ ní fhaightear ‘bríste’.


  • Cuardach leamach

    Ní hionann agus an cuardach Béarla (a aimsíonn gach foirm den fhocal a chuardaítear, m.sh. faightear ‘men’ chomh maith má chuardaítear ‘man’) ní aimsíonn an cuardach Gaeilge ach an focal nó an teaghrán litreacha beacht a ionchuirtear, m.sh. má ionchuirtear 'fear' ní fhaightear 'fir', 'fhir', 'bhfear' srl. Tá i gceist cuardach leamach sa Ghaeilge a chur leis an suíomh amach anseo.

Cén fáth nach féidir liom teacht ar an bhfocal atá uaim?

D’fhéadfadh sé seo tarlú de bharr nach bhfuil gach ceannfhocal atá le foilsiú le fáil fós sa leagan reatha den fhoclóir. Is éard atá cuimsithe sa leagan reatha ná na focail sin is mó a chuardaíonn úsáideoirí foclóirí, rud a chumhdaíonn 80% de na cuardaigh a mbítear ag súil leo. Tuigimid gur ábhar frustrachais é gan teacht a bheith agat ar an bhfocal atá uait agus beimid ag cur go mór le cumhdach an fhoclóra i mbliana agus ar an mbliain seo chugainn chun bearnaí mar seo a líonadh – féach Amach anseo le haghaidh tuilleadh eolais.

Más focal teicniúil é an focal atá uait, d’fhéadfá é a chuardach i mbunachar téarmaíochta Fhoras na Gaeilge, www.tearma.ie. Tugtar faoi deara, áfach, gur bunachar le haghaidh téarmaí teicniúla seachas gnáthfhoclóir é seo agus ní dhéantar cúram den ghnáth-theanga ann.

Conas is féidir liom éisteacht le comhaid fuaime do na haistriúcháin Ghaeilge?

Féach thíos an físeán treorach agus an cur síos.



Nuair atá comhad fuaime ar fáil do leagan Gaeilge, cuirtear ar fáil i gcónaí sna trí mhórchanúint é – canúintí Chonnacht, na Mumhan agus Uladh. Ag brath ar cé acu canúint ba mhaith leat a chloisteáil, cliceáil ar an litir C, MU faoi seach, díreach taobh le deilbhín an challaire.

Cén fáth nach bhfuil comhad fuaime ann do gach aistriúchán?

Ní raibh na comhaid fuaime ar fad réidh in am don chéad leagan den Fhoclóir, agus beifear ag cur leo sna míonna amach romhainn. Táthar ag tabhairt tosaíochta do na leaganacha aonfhoclacha, agus cuirfear na leaganacha ilfhoclacha san áireamh de réir a chéile.

Ní mar a chéile leis an gcomhad fuaime a fhuaimnítear leagan Gaeilge i mo chanúint féin.

Is mar threoir ghinearálta don fhoghlaimeoir i dtaca le fuaimniú an ábhair sna mórchanúintí atá comhaid fuaime as gach ceann de na trí mhórchanúint á gcur leis an ábhar Gaeilge, agus is cainteoirí dúchais as na mórcheantair Ghaeltachta atá ag guthú an ábhair. Aithnítear go bhféadfadh difríochtaí suntasacha a bheith i bhfuaimniú focal agus leaganacha laistigh de na mórchanúintí aonair, ach ní fhéadfaí riar ar il-leaganacha laistigh de mhórchanúint amháin agus measadh nárbh aon áis don fhoghlaimeoir a leithéid ach a mhalairt.

Cén fáth nach n-oibríonn na comhaid fuaime ar mo bhrabhsálaí / guthán póca / táibléad / gaireas boise eile?

  • Brabhsálaithe

    Rinneadh na comhaid fuaime a thástáil ar na leaganacha is deireanaí de na mórbhrabhsálaithe seo a leanas: Internet Explorer, Firefox, Chrome agus Safari. Mura bhfuil siad ag obair ar do bhrabhsálaí féin, d’fhéadfadh sé go bhfuil tú ag úsáid leagan níos sine, nó go bhfuil tú ag úsáid brabhsálaí seachas iad sin atá liostaithe.

  • Gairis láimhe

    Rinneadh na comhaid fuaime a thástáil chomh maith ar réimse leathan guthán agus táibléad, ach ar an drochuair ní fhéadfaí iad a thástáil ar gach uile chineál gaireas láimhe. Mura n-oibríonn siad ar do ghaireas féin, b’fhéidir gur déanamh atá as dáta é, nó b’fhéidir gur gá paraiméadar a choigeartú. Mholfaimis duit dul i dteagmháil le do sholáthróir má bhíonn aon deacrachtaí agat. B’fhiú a sheiceáil freisin an bhfuil na comhaid fuaime ag obair do do ghléas ar shuíomhanna eile seachas an Foclóir seo.

Conas is féidir liom an t-eolas gramadaí don aistriúchán a chuardach?

Féach thíos an físeán treorach agus an cur síos.


Cliceáil ar an lipéad roinn chainte atá díreach taobh leis an leagan Gaeilge. Mar shampla, má chuardaigh tú an ceannfhocal black agus más mian leat an t-eolas gramadaí don leagan Gaeilge dubh, cliceáil ar an lipéad ‘adj1’ in aice leis.


Tabhair faoi deara, ámh, nach dtaispeántar aon eolas gramadaí in amanna nuair a chliceáiltear ar an lipéad gramadaí. D’fhéadfadh sé seo tarlú ar dhá chúis:

  • Toisc nach bhfuil aon eolas gramadaí breise ann don roinn chainte sin. Mar shampla, sa cheannfhocal lung, nuair a úsáidtear mar cháilitheoir é, úsáidtear ginideach uatha nó ginideach iolra an bhunleagain Ghaeilge scamhóg:

    Sa dá chás seo níl aon eolas gramadaí breise le taispeáint.

  • Níl an t-eolas gramadaí ar fáil inár mbunachar sonraí fós.

Cén fáth nach bhfuil eolas gramadaí ann do gach aistriúchán?

Ní raibh an t-eolas gramadaí ar fad réidh in am don chéad leagan den Fhoclóir, agus beifear ag cur leis sna míonna amach romhainn. Táthar ag tabhairt tosaíochta do na leaganacha aonfhoclacha, agus cuirfear na leaganacha ilfhoclacha san áireamh de réir a chéile.

Aistriúcháin a aimsiú tríd an gCuardach Casta

Toisc nach bhfuil an foclóir iomlán ar líne fós, d'fhéadfadh sé nach bhfaighfeá an ceannfhocal atá á lorg agat. Go minic, ámh, d'fhéadfadh an t-aistriúchán atá uait a bheith le fáil in abairt shamplach nó i bhfrása faoi cheannfhocal eile.

Tóg, mar shampla, an ceannfhocal rabbit, atá ar cheann de na ceannfhocail nach bhfuil ar líne fós. Má chliceálann tú ar an rogha ‘Cuardach Casta’, ar dheis faoin bpríomhbhosca cuardaigh:

... taispeántar painéal an Chuardaigh Chasta mar seo thíos:

Buail ‘rabbit’ isteach sa bhosca cuardaigh agus cliceáil ar an gcnaipe 'Cuardaigh' (nó brúigh 'Enter' nó 'Return') agus feicfidh tú na torthaí seo thíos:

Má chliceálann tú ar aon cheann de na torthaí thuas, feicfidh tú sampla ina n-úsáidtear ‘coinín’, an focal Gaeilge atá uait:

Chun dul chuig an gCuardach Casta, nó chun tuilleadh eolais a fháil ar úsáid an Chuardaigh Chasta, cliceáil anseo.

Cén fáth, nuair a chuardaím focal ar leith sa Bhéarla, a dtaispeántar focal eile in amanna?

D’fhéadfadh roinnt fáthanna a bheith leis seo:

  • Má tá miondifríocht idir dhá leagan d’fhocal nó má tá leaganacha malartacha ag focal, d’fhéadfadh sé a bheith cláraithe san fhoclóir faoi leagan atá difriúil leis an gceann a chuardaigh tú féin. Mar shampla, má chuardaíonn tú logon, is amhlaidh a thaispeántar an ceannfhocal login:

    I gcásanna mar sin, is ionann an t-aistriúchán Gaeilge don dá leagan den cheannfhocal.

  • Más é an litriú Meiriceánach a d’úsáid tú chun an focal a chuardach, seolfar chuig an litriú neamh-Mheiriceánach den cheannfhocal céanna thú. Mar shampla, má chuardaíonn tú anemia is amhlaidh a thaispeántar an ceannfhocal anaemia:

  • Má chuardaíonn tú focal nach bhfuil san fhoclóir, féachann an bogearra leis an bhfocal is cosúla leis a aimsiú. Mar shampla, nuair a chuardaíonn tú an focal civil, nach bhfuil foilsithe fós, taispeánann an foclóir civil war ina áit, an mheaitseáil is gaire do civil.

    Le haghaidh tuilleadh eolais ar fhocail nach bhfuil san fhoclóir go fóill, féach Cén fáth nach féidir liom teacht ar an bhfocal atá uaim?

An féidir liom cliceáil ar an bhfocal ba mhaith liom a chuardach?

Is féidir, ó iontráil eile, ó aon téacs ar an suíomh, nó lasmuigh den suíomh.

  • Ó iontráil eile

    Cuir i gcás gur ar shuíomh an fhoclóra atá tú agus cuardach déanta agat ar an bhfocal login:

    Cinneann tú gur mhaith leat breis eolais a fháil maidir leis an aistriúchán le haghaidh details, atá mar chuid den iontráil atá le feiceáil thuas. Níl le déanamh ach cliceáil faoi dhó ar an bhfocal details agus cliceáil uair amháin ar an lipéad ‘Translation’ atá le feiceáil os a chionn anois:

    … taispeánfar an ceannfhocal detail anois:

  • Ó aon téacs ar an suíomh

    Más ar shuíomh an fhoclóra atá tú, is féidir leat an fheidhm dhéchliceála a úsáid chun focal Béarla nach bhfuil laistigh d’iontráil san fhoclóir a chuardach in aon áit ar an suíomh. Mar shampla, is féidir leat déchliceáil ar an bhfocal Béarla ‘example’ san abairt seo chun é a chuardach – bain triail as anois!

  • Lasmuigh den suíomh

    Is féidir leat ár mbreiseán déchliceála a úsáid chun focail a chuardach ó do bhrabhsálaí féin leis an bhfeidhm dhéchliceála – féach An féidir liom an Foclóir Nua-Béarla Gaeilge a fháil ar bharra uirlisí mo bhrabhsálaí?

Samplaí d'úsáid na Gaeilge a aimsiú

Is féidir an Cuardach Casta a úsáid chun samplaí de cheartúsáid na Gaeilge a aimsiú nó chun rialacha gramadaí a sheiceáil.

Sampla 1

Cuir i gcás nach bhfuil tú cinnte an mbíonn séimhiú nó urú ar ainmfhocal tar éis an réamhfhocail ‘chuig’. Is féidir é seo a sheiceáil trí na paraiméadair seo a leanas a úsáid i scáileán an Chuardaigh Chasta:

  • Buail isteach 'chuig' sa bhosca Cuardaigh;
  • Roghnaigh an Ghaeilge mar an teanga;
  • Roghnaigh 'na nAistriúchán ar Shamplaí úsáide' sa bhosca 'Déan cuardach i measc':

Nuair a chliceálfaidh tú ar an gcnaipe cuardaigh, feicfidh tú na torthaí thíos:

Ó na torthaí atá aibhsithe i ndearg, feictear nach séimhítear ná nach n-uraítear an t-ainmfhocal nuair a thagann sé go díreach i ndiaidh 'chuig'; os a choinne sin, léiríonn na torthaí sna boscaí gorma gur gá séimhiú nó urú a chur ar an ainmfhocal i ndiaidh 'chuig an'.

(Tabhair faoi deara go dtugtar roinnt samplaí den fhocal 'chúig' i measc na dtorthaí thuas - tarlaíonn sé seo toisc go lorgaíonn an Cuardach Casta meaitseálacha beag beann ar an síneadh fada.)

Sampla 2

Cuir i gcás nach mbeifeá cinnte an é an t-uatha nó an t-iolra den ainmfhocal a leanann uimhir ar leith - mar shampla, an ‘míle ceann’ nó ‘míle cinn’ a deirtear. Arís, cuir na trí pharaiméadar cuí isteach i scáileán an Chuardaigh Chasta:

Léiríonn na torthaí go soiléir gurb í foirm uatha an ainmfhocail a leanann an uimhir 'míle' i gcónaí:

Tá roinnt de na hiontrálacha sách fada, an bhfuil aon aicearraí ann don eolas atá uaim?

Tá roinnt bealaí ann chuige sin:

  • (a) Ag úsáid na nasc ó bhosca achoimre na hiontrála:

    Má tá 5 nó níos mó de phríomhbhríonna faoi iontráil, taispeántar bosca achoimre leis na bríonna ar fad ag barr an cheannfhocail. Mar shampla, má chuardaíonn tú an ceannfhocal dog feicfidh tú an méid seo a leanas:

    Más iad na leaganacha Gaeilge le haghaidh dog mar bhriathar atá uait, ní gá ach cliceáil ar mhír 6 sa bhosca achoimre thuas. Scrollóidh sé seo thú díreach chuig an áit a dtosaíonn na leaganacha Gaeilge le haghaidh dog mar bhriathar:

  • (b) Ag úsáid fheidhm 'faigh' an bhrabhsálaí

    I bhformhór na mbrabhsálaithe is féidir na heochracha CTRL+F a úsáid chun teaghrán téacs a aimsiú ar an scáileán. Dá mbeifeá, mar shampla, ag barr na hiontrála eat, atá sách fada ach gan bosca achoimre toisc go bhfuil níos lú ná 5 phríomhbhrí fúithi, agus abraimis gurbh é an briathar frásach eat up a bheadh uait. Sa chás sin níl le déanamh ach CTRL+F a bhualadh, an téacs 'eat up' a ionchur agus ENTER a bhrú; tabharfar díreach síos chuig an gcuid den iontráil atá uait anois thú:

  • (c) Ag úsáid an phainéil Torthaí Cuardaigh

    Nuair a chuardaíonn tú aon fhocal san Fhoclóir, taispeánann an painéal Torthaí Cuardaigh ar dheis gach briathar frásach, frása agus iontráil chomhfhoclach ina bhfuil do theaghrán cuardaigh. Mar shampla, má chuardaíonn tú get, ceann de na hiontrálacha is faide san Fhoclóir, seo an rud a fheicfidh tú:

    Má bhíonn an briathar frásach nó an iontráil chomhfhoclach atá uait le feiceáil sa phainéal Torthaí Cuardaigh, ní gá ach cliceáil air chun dul chuig an gcuid den iontráil is mian leat a fheiceáil (nó go deimhin chuig iontráil eile ar fad - féach thíos). Mar shampla, más mian leat breathnú ar an Ghaeilge le haghaidh get out, is féidir cliceáil ar an téacs seo sa phainéal Torthaí Cuardaigh mar a thaispeántar thíos:

    Arís eile, déanfaidh sé seo tú a scrollú díreach chuig an gcuid den iontráil atá uait:

    Is féidir leat freisin an Painéal Cuardaigh a úsáid chun ceannfhocal difriúil ar fad a roghnú más áil leat. Mar shampla, má chuardaíonn tú an ceannfhocal centre feicfidh tú an méid seo a leanas:

    Más í an Ghaeilge le haghaidh day centre atá á lorg agat, cliceáil ar an gceannfhocal seo sna Torthaí Cuardaigh:

    … agus taispeánfar an iontráil chomhfhoclach day centre duit:

Cén fáth nach féidir liom an Foclóir a fháil ar mo bhrabhsálaí / guthán póca / táibléad / gaireas boise eile?

  • Brabhsálaithe

    Rinneadh an Foclóir a thástáil ar na leaganacha is deireanaí de na mórbhrabhsálaithe seo a leanas: Internet Explorer, Firefox, Chrome agus Safari. Mura bhfuil an Foclóir ag obair ar do bhrabhsálaí féin, d’fhéadfadh sé go bhfuil tú ag úsáid leagan níos sine, nó go bhfuil tú ag úsáid brabhsálaí seachas iad sin atá liostaithe.

  • Gairis láimhe

    Rinneadh an Foclóir a thástáil chomh maith ar réimse leathan guthán agus táibléad, ach ar an drochuair ní fhéadfaí é a thástáil ar gach uile chineál gaireas láimhe. Mura n-oibríonn sé ar do ghaireas féin, b’fhéidir gur déanamh atá as dáta é, nó b’fhéidir gur gá paraiméadar a choigeartú. Mholfaimis duit dul i dteagmháil le do sholáthróir má bhíonn aon deacrachtaí agat.

An bhfuil aon aipeanna ann don Fhoclóir nua?

Tá aip an fhoclóra ar fáil ar ghléasanna Apple agus Android araon. Chun tuilleadh eolais a fháil, féach anseo.

Conas is féidir liom a bhfuil san Fhoclóir a bhrabhsáil?

  1. Roghnaigh an rogha Brabhsáil ón mbarra uirlisí ag barr an scáileáin.

  2. Roghnaigh an litir san aibítir atá uait:

  3. Roghnaigh an raon is mian leat a bhrabhsáil:

  4. Agus ar deireadh, roghnaigh an ceannfhocal nó na ceannfhocail aonair as an raon atá ar taispeáint is mian leat a fheiceáil:

  5. Is féidir leat an cnaipe brabhsálaí siar a úsáid le filleadh ó thaispeáint an cheannfhocail chuig an liosta thuas agus tuilleadh ceannfhocal a thaispeáint más mian leat.

Conas is féidir liom aiseolas a thabhairt faoin bhFoclóir?

Fáiltítear roimh aiseolas ag aiseolas@focloir.ie.

An féidir liom an Foclóir Nua Béarla-Gaeilge a fháil ar bharra uirlisí mo bhrabhsálaí?

Is féidir - féach an rannóg Uirlisí le haghaidh tuilleadh eolais.

An bhfuil aon uirlisí stiúrthóir gréasáin ann?

Tá - féach an rannóg Uirlisí le haghaidh tuilleadh eolais.

Conas is féidir liom tagairt a dhéanamh don Fhoclóir?

Is féidir leat nasc chuig aon iontráil san Fhoclóir a ionsá in aon cháipéis is mian leat. Ní gá ach an URL ó do bhrabhsálaí a chóipeáil nuair a bhíonn an iontráil ábhartha á taispeáint ar an scáileán.

Mar shampla, má tá an iontráil abdomen á taispeáint ar do scáileán:

... is é seo an URL a bheidh i do bhrabhsálaí:

Ní gá ach an URL seo a chóipeáil chuig cibé áit ar gá duit é a ionsá. Mar shampla, má tá tú ag scríobh cáipéise faoi iontrálacha i bhfoclóirí difriúla, d'fhéadfá an URL a úsáid mar seo a leanas:

‘… agus seo sampla eile d'iontráil aonchiallach a bhfuil níos mó ná leagan Gaeilge amháin léi: focloir.ie/ga/dictionary/ei/abdomen?q=abdomen ...’

Tabhair faoi deara nach gá duit dul tríd an bpróiseas thuas más mian leat tagairt a dhéanamh d'iontráil trí ríomhphost; níl le déanamh ach cliceáil ar an deilbhín ríomhphoist ag barr ar dheis an scáileáin ina áit sin.